Cara Pantau Proses & Sistem Ubuntu Guna CLI Lengkap (Intermediate)

🧠 Pengenalan: Apa Itu Proses Dalam Linux?

Setiap kali kau buka aplikasi – sama ada GUI macam Firefox, atau command-line macam ls – satu “proses” akan dijalankan oleh sistem. Dalam Linux, proses ini ada ID tersendiri (dipanggil PID) dan boleh dipantau, dikawal atau dihentikan.

Contoh:

  • Buka VLC = 1 proses
  • Jalankan skrip Python = 1 proses
  • Jalankan top = proses juga!

Proses ini guna CPU, RAM dan boleh jadi punca sistem perlahan kalau ada yang tersekat (hang).

---

📋 Monitor Proses Guna ps

ps ialah command paling basic untuk semak proses. Ia tunjuk snapshot (satu masa sahaja) – bukan masa nyata.

📌 Senarai proses milik user sekarang

ps

PID TTY          TIME CMD
1234 pts/0    00:00:00 bash
1250 pts/0    00:00:00 ps

📌 Senarai semua proses dalam sistem

ps aux

USER       PID %CPU %MEM    VSZ   RSS TTY      STAT START   TIME COMMAND
root         1  0.0  0.1 168856  9280 ?        Ss   10:01   0:01 /sbin/init
kerol      875  1.2  2.1 530000 88452 ?        Sl   10:05   0:08 /usr/lib/firefox/firefox

Field penting:

  • PID: ID proses
  • %CPU, %MEM: penggunaan CPU dan memori
  • COMMAND: command yang dijalankan

📌 Tapis Proses Tertentu

ps aux | grep firefox

kerol      875  1.2  2.1 530000 88452 ?        Sl   10:05   0:08 /usr/lib/firefox/firefox
---

📊 Pantau Secara Live Guna top

top ialah utiliti real-time yang tunjuk proses secara live. Ia auto-refresh setiap beberapa saat.

top

top - 10:17:33 up  1:23,  2 users,  load average: 0.54, 0.43, 0.38
Tasks: 193 total,   1 running, 192 sleeping,   0 stopped,   0 zombie
%Cpu(s):  5.2 us,  1.1 sy,  0.0 ni, 93.5 id,  0.1 wa,  0.0 hi,  0.1 si,  0.0 st
MiB Mem :   7956.4 total,   2422.3 free,   2654.8 used,   2879.3 buff/cache
MiB Swap:   2048.0 total,   2048.0 free,      0.0 used.   4487.2 avail Mem 

  PID USER      PR  NI    VIRT    RES    SHR S  %CPU %MEM     TIME+ COMMAND
  875 kerol     20   0 530000 88452 34200 S   1.2  2.1   0:08.24 firefox
  912 kerol     20   0  45600  4500  3000 R   0.7  0.1   0:00.89 top

Tekan q untuk keluar.

---

📊 Alternatif Mesra Mata: htop

htop ialah versi lebih cantik dan interaktif dari top. Kalau belum ada:

sudo apt install htop
htop

htop tunjuk graf CPU, RAM, dan swap dengan warna. Kau boleh navigate pakai arrow key, dan tekan F9 untuk bunuh proses.

---

🛑 Hentikan Proses Guna kill dan killall

Bila ada proses beku (hang), kadang-kadang satu-satunya cara untuk “matikan” dia ialah dengan guna kill. Tapi jangan risau – bukan semua kill tu kejam 😅

---

🔍 1. Cari PID Proses Yang Nak Dihentikan

Contoh: Firefox jadi berat atau freeze. Cari PID dulu:

ps aux | grep firefox

kerol     875  1.2  2.1 530000 88452 ?        Sl   10:05   0:08 /usr/lib/firefox/firefox
---

🗡️ 2. Hentikan Proses Guna PID (kill)

kill 875

Ini hantar signal default (TERM) untuk “sopan-sopan” minta proses tamat.

---

💀 3. Paksa Henti (Kalau Proses Degil)

kill -9 875

-9 bermaksud SIGKILL – terus terminate tanpa tanya.

---

📛 4. Hentikan Semua Proses Guna Nama Aplikasi (killall)

killall firefox

Command ni akan bunuh semua proses dengan nama firefox yang aktif. Hati-hati kalau ada banyak proses berkongsi nama sama!

---

🔒 5. Hentikan Proses Milik Root

Kalau proses tu milik sistem atau root, guna sudo:

sudo kill -9 1012
---

⚠️ Tips Elak Salah Bunuh Proses

  • ✔️ Gunakan ps aux | grep nama untuk pastikan PID betul
  • 🔍 Guna htop untuk semak nama proses dengan jelas
  • ⛔ Jangan bunuh proses sistem seperti systemd, init, atau dbus
---

💡 Shortcut: Bunuh Proses Dari GUI

Kalau kau guna Ubuntu desktop, kau juga boleh tekan:

Alt + F2

Taip xkill, klik pada mana-mana window yang beku. Tapi untuk server atau CLI-only system, kill adalah rakan baik kau.

💽 Pantau Storan Guna df (Disk Free)

df digunakan untuk lihat penggunaan ruang disk dalam partisyen.

📌 Lihat Semua Mount Point dan Saiz

df -h

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1        50G   25G   23G  52% /
tmpfs           2.0G     0  2.0G   0% /dev/shm
/dev/sdb1       100G   90G   10G  90% /mnt/data

Flag -h = "human readable" (GB, MB, dll).

---

📂 Analisa Saiz Folder Guna du (Disk Usage)

du tunjuk berapa besar ruang yang digunakan oleh fail/folder tertentu.

📌 Saiz satu folder

du -sh Downloads
1.8G	Downloads

-s = summary, -h = human readable

📌 Lihat semua subfolder

du -h --max-depth=1

1.8G	Downloads
430M	Videos
2.1G	Music
---

🧠 Semak RAM dan Swap Guna free

free -h

              total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:           7.6G        2.8G        2.1G        150M        2.7G        4.4G
Swap:          2.0G          0B        2.0G
  • used: RAM yang sedang digunakan
  • available: RAM yang boleh digunakan
  • swap: ruang disk gantian bila RAM penuh
---

⏱️ Semak Masa Sistem Aktif Guna uptime

uptime

10:43:32 up 3 days,  5:14,  2 users,  load average: 0.42, 0.38, 0.29

Keterangan:

  • 3 days: sistem aktif tanpa reboot selama 3 hari
  • 2 users: bilangan user aktif
  • load average: beban CPU dalam 1, 5, dan 15 minit
---

🔁 Pantau Output Secara Live Guna watch

watch sangat berguna kalau kau nak lihat command output secara live dan auto refresh.

📌 Contoh: Pantau RAM Setiap 2 Saat

watch free -h

📌 Pantau Saiz Folder Downloads

watch du -sh Downloads

📌 Pantau Load CPU Real-Time

watch uptime

Tekan Ctrl + C untuk keluar dari watch.

---

🎯 Penutup: Kuasai Sistem Linux Dengan Pemantauan Bijak

Sekarang kau dah tahu cara untuk:

  • 📋 Semak semua proses yang sedang berjalan
  • 📊 Pantau CPU, RAM, dan storage secara real-time
  • 🛑 Hentikan proses beku dengan command yang selamat
  • 🔁 Gunakan watch untuk pantau perubahan secara automatik

Dengan gabungan ps, top, kill, du, df, uptime dan watch – kau boleh urus sistem Ubuntu macam sysadmin sebenar 🔥

Post a Comment

Terbaru Lebih lama