🧠 Pengenalan: Apa Itu Proses Dalam Linux?
Setiap kali kau buka aplikasi – sama ada GUI macam Firefox, atau command-line macam ls – satu “proses” akan dijalankan oleh sistem. Dalam Linux, proses ini ada ID tersendiri (dipanggil PID) dan boleh dipantau, dikawal atau dihentikan.
Contoh:
- Buka VLC = 1 proses
- Jalankan skrip Python = 1 proses
- Jalankan
top= proses juga!
Proses ini guna CPU, RAM dan boleh jadi punca sistem perlahan kalau ada yang tersekat (hang).
---📋 Monitor Proses Guna ps
ps ialah command paling basic untuk semak proses. Ia tunjuk snapshot (satu masa sahaja) – bukan masa nyata.
📌 Senarai proses milik user sekarang
ps
PID TTY TIME CMD
1234 pts/0 00:00:00 bash
1250 pts/0 00:00:00 ps
📌 Senarai semua proses dalam sistem
ps aux
USER PID %CPU %MEM VSZ RSS TTY STAT START TIME COMMAND
root 1 0.0 0.1 168856 9280 ? Ss 10:01 0:01 /sbin/init
kerol 875 1.2 2.1 530000 88452 ? Sl 10:05 0:08 /usr/lib/firefox/firefox
Field penting:
- PID: ID proses
- %CPU, %MEM: penggunaan CPU dan memori
- COMMAND: command yang dijalankan
📌 Tapis Proses Tertentu
ps aux | grep firefox
kerol 875 1.2 2.1 530000 88452 ? Sl 10:05 0:08 /usr/lib/firefox/firefox
---
📊 Pantau Secara Live Guna top
top ialah utiliti real-time yang tunjuk proses secara live. Ia auto-refresh setiap beberapa saat.
top
top - 10:17:33 up 1:23, 2 users, load average: 0.54, 0.43, 0.38
Tasks: 193 total, 1 running, 192 sleeping, 0 stopped, 0 zombie
%Cpu(s): 5.2 us, 1.1 sy, 0.0 ni, 93.5 id, 0.1 wa, 0.0 hi, 0.1 si, 0.0 st
MiB Mem : 7956.4 total, 2422.3 free, 2654.8 used, 2879.3 buff/cache
MiB Swap: 2048.0 total, 2048.0 free, 0.0 used. 4487.2 avail Mem
PID USER PR NI VIRT RES SHR S %CPU %MEM TIME+ COMMAND
875 kerol 20 0 530000 88452 34200 S 1.2 2.1 0:08.24 firefox
912 kerol 20 0 45600 4500 3000 R 0.7 0.1 0:00.89 top
Tekan q untuk keluar.
📊 Alternatif Mesra Mata: htop
htop ialah versi lebih cantik dan interaktif dari top. Kalau belum ada:
sudo apt install htop
htop
htop tunjuk graf CPU, RAM, dan swap dengan warna. Kau boleh navigate pakai arrow key, dan tekan F9 untuk bunuh proses.
🛑 Hentikan Proses Guna kill dan killall
Bila ada proses beku (hang), kadang-kadang satu-satunya cara untuk “matikan” dia ialah dengan guna kill. Tapi jangan risau – bukan semua kill tu kejam 😅
🔍 1. Cari PID Proses Yang Nak Dihentikan
Contoh: Firefox jadi berat atau freeze. Cari PID dulu:
ps aux | grep firefox
kerol 875 1.2 2.1 530000 88452 ? Sl 10:05 0:08 /usr/lib/firefox/firefox
---
🗡️ 2. Hentikan Proses Guna PID (kill)
kill 875
Ini hantar signal default (TERM) untuk “sopan-sopan” minta proses tamat.
💀 3. Paksa Henti (Kalau Proses Degil)
kill -9 875
-9 bermaksud SIGKILL – terus terminate tanpa tanya.
📛 4. Hentikan Semua Proses Guna Nama Aplikasi (killall)
killall firefox
Command ni akan bunuh semua proses dengan nama firefox yang aktif. Hati-hati kalau ada banyak proses berkongsi nama sama!
🔒 5. Hentikan Proses Milik Root
Kalau proses tu milik sistem atau root, guna sudo:
sudo kill -9 1012
---
⚠️ Tips Elak Salah Bunuh Proses
- ✔️ Gunakan
ps aux | grep namauntuk pastikan PID betul - 🔍 Guna
htopuntuk semak nama proses dengan jelas - ⛔ Jangan bunuh proses sistem seperti
systemd,init, ataudbus
💡 Shortcut: Bunuh Proses Dari GUI
Kalau kau guna Ubuntu desktop, kau juga boleh tekan:
Alt + F2
Taip xkill, klik pada mana-mana window yang beku. Tapi untuk server atau CLI-only system, kill adalah rakan baik kau.
💽 Pantau Storan Guna df (Disk Free)
df digunakan untuk lihat penggunaan ruang disk dalam partisyen.
📌 Lihat Semua Mount Point dan Saiz
df -h
Filesystem Size Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1 50G 25G 23G 52% /
tmpfs 2.0G 0 2.0G 0% /dev/shm
/dev/sdb1 100G 90G 10G 90% /mnt/data
Flag -h = "human readable" (GB, MB, dll).
📂 Analisa Saiz Folder Guna du (Disk Usage)
du tunjuk berapa besar ruang yang digunakan oleh fail/folder tertentu.
📌 Saiz satu folder
du -sh Downloads
1.8G Downloads
-s = summary, -h = human readable
📌 Lihat semua subfolder
du -h --max-depth=1
1.8G Downloads
430M Videos
2.1G Music
---
🧠 Semak RAM dan Swap Guna free
free -h
total used free shared buff/cache available
Mem: 7.6G 2.8G 2.1G 150M 2.7G 4.4G
Swap: 2.0G 0B 2.0G
- used: RAM yang sedang digunakan
- available: RAM yang boleh digunakan
- swap: ruang disk gantian bila RAM penuh
⏱️ Semak Masa Sistem Aktif Guna uptime
uptime
10:43:32 up 3 days, 5:14, 2 users, load average: 0.42, 0.38, 0.29
Keterangan:
- 3 days: sistem aktif tanpa reboot selama 3 hari
- 2 users: bilangan user aktif
- load average: beban CPU dalam 1, 5, dan 15 minit
🔁 Pantau Output Secara Live Guna watch
watch sangat berguna kalau kau nak lihat command output secara live dan auto refresh.
📌 Contoh: Pantau RAM Setiap 2 Saat
watch free -h
📌 Pantau Saiz Folder Downloads
watch du -sh Downloads
📌 Pantau Load CPU Real-Time
watch uptime
Tekan Ctrl + C untuk keluar dari watch.
🎯 Penutup: Kuasai Sistem Linux Dengan Pemantauan Bijak
Sekarang kau dah tahu cara untuk:
- 📋 Semak semua proses yang sedang berjalan
- 📊 Pantau CPU, RAM, dan storage secara real-time
- 🛑 Hentikan proses beku dengan command yang selamat
- 🔁 Gunakan
watchuntuk pantau perubahan secara automatik
Dengan gabungan ps, top, kill, du, df, uptime dan watch – kau boleh urus sistem Ubuntu macam sysadmin sebenar 🔥

Catat Ulasan